Μια σύντομη βιβλιοπαρουσίαση του “Πλήθους” των Michael Hardt και Antonio Negri

Η τελευταία εργασία των Χαρτ και Νέγκρι, Πλήθος, εμφανίστηκε το 2004 και έγινε έκδοση μαζικής αγοράς penguin ως το 2006. Όπως οι ίδιοι οι συγγραφείς παραδέχονται, το βιβλίο αποτελεί τη συνέχεια της Αυτοκρατορίας που κυκλοφόρησε το 2001, προσφέροντας μια καινούργια ανάλυση των μεταμορφώσεων της κυριαρχίας στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης. Με το Πλήθος, οι συγγραφείς στρέφουν την προσοχή τους στα κοινωνικά κινήματα που αντιστέκονται στην αυτοκρατορική τάξη. Γραμμένο σε απλότερη γλώσσα και μέσα από μια συνειδητή προσπάθεια να αποφύγουν την ακαδημαϊκή, εξειδικευμένη φρασεολογία στο μέγιστο δυνατό βαθμό, οι Χαρτ και Νέγκρι προσπαθούν να περιγράψουν το “έργο του πλήθους” καθώς “η δυνατότητα της δημοκρατίας σε παγκόσμια κλίμακα αναδύεται σήμερα για πρώτη φορά”. 

Το βιβλίο γράφτηκε την περίοδο πριν τον πόλεμο στο Ιράκ και για αυτό λογικά αρχίζει με την σημερινή κατάσταση: τον πόλεμο. Ο πόλεμος σήμερα είναι παγκόσμιος στη φύση του και εμφύλιος στη μορφή του. Λαμβάνει χώρα παντού στο κόσμο αλλά στο εσωτερικό των κυρίαρχων εδαφών. “Ο πόλεμος γίνεται μια μόνιμη κοινωνική σχέση” ενώ έχει ήδη γίνει “ένα καθεστώς βιοεξουσίας”. Η απεριόριστη αιχμή του “πολέμου κατά της τρομοκρατίας” αποσκοπεί ακριβώς στο να περιγράψει την απόλυτη του διάσταση. Δεν είναι ούτε θρησκευτικός ούτε ηθικός πόλεμος. Δεν είναι ενάντια στο Ισλάμ ούτε για τη δικαιοσύνη. Είναι ένας πόλεμος μεταξύ μισθοφόρων. Και για τους σκοπούς των κοινωνικών κινημάτων, πρέπει να θυμόμαστε ότι οι μισθοφόροι δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν “στον πατριωτισμό αυτών που δεν έχουν έθνος”. Οι συγγραφείς κηρύσσουν τη πρωτοκαθεδρία της αντίστασης, σε αυτό τον νέο κόσμο που χαρακτηρίζεται από την ηγεμονία της άυλης εργασίας και προχωρούν σε μια παρουσίαση των μεταμορφώσεων από τον λαϊκό στρατό στον ανταρτοπόλεμο. Οι Χαρτ και Νέγκρι επιχειρηματολογούν για την αναγκαιότητα της επινόησης διχτυακών αγώνων στο στυλ των Ζαπατίστας και χρησιμοποιούν την “εξυπνάδα του σμήνους” στη κίνηση “από τη βιοεξουσία στη βιοπολιτική παραγωγή”.

Το πλήθος, μας θυμίζουν οι συγγραφείς, είναι ταξική έννοια και για αυτό συνθέτεται στο κόσμο της παραγωγής. Το πεδίο του είναι η “μετατροπή της εργασίας στο κοινό”, μέσα από τις διαδικασίες του ταξικού αγώνα που συνοδεύει τη μετα-φορντιστική μετατόπιση. Αναμένοντας τις επικρίσεις οι συγγραφείς δηλώνουν ότι η ηγεμονία της άυλης εργασίας δεν είναι ποσοτική αλλά ποιοτική στη μορφή και αφορά τον χαρακτήρα της εργασίας της ίδιας. Σαν μια ηγεμονική μορφή παραγωγής αντιπροσωπεύει μια τάση που δεν μπορεί να “συλληφθεί από καμιά στατιστική”. Η οργάνωση της παραγωγής μεταμορφώνεται “από τις γραμμικές σχέσεις της γραμμής συναρμολόγησης στις αμέτρητες και απροσδιόριστες σχέσεις των διχτύων διανομής. Η πληροφορία, η επικοινωνία και η συνεργασία γίνοντε θέσμια της παραγωγής και το δίχτυο γίνεται η κυρίαρχη μορφή οργάνωσης”. Η κυριαρχία της άυλης εργασίας εννοείται ως η παρακμή του αγροτικού κόσμου. Οι συγγραφείς προχωρούν στη θεώρηση των διαδικασιών μέσα από τις οποίες η εκβιομηχάνιση έφερε την παρακμή στην πολιτική σημασία της διαίρεσης μεταξύ πόλης και υπαίθρου και πως η αγροτιά εξαφανίστηκε ως ξεχωριστή κοινωνική τάξη. Η έννοια του πλήθους νοείται να περιλαμβάνει αυτούς που συνήθως αποκλείονται από τον σοσιαλιστικό και κομουνιστικό λόγο της “εργατικής τάξης” : “τους φτωχούς, τους άμισθους, τους άστεγους και λοιπούς”. Η μετατροπή της εργασίας σε κοινό σημαίνει ότι όλοι συμμετέχουν στην παραγωγή της αξίας, στην παραγωγή του πλούτου. Οι συγγραφείς μιλούν για τον “πλούτο των φτωχών” επειδή “οι φτωχοί περιλαμβάνουν την οντολογική κατάσταση όχι μόνο της αντίστασης αλλά επίσης της ίδιας της παραγωγικής ζωής”. Το παγκόσμιο φαινόμενο της μετανάστευσης είναι κεντρικό στην ανάλυση εδώ καθώς και στη διακήρυξη “εμείς είμαστε οι φτωχοί”. 

Κάνοντας το ταξίδι στο Νταβός οι Χαρτ και Νέγκρι περιγράφουν τον νέο μηχανισμό κεφαλαιακής συσσώρευσης δια μέσου του “νόμου μέσα από συμβόλαια”. Οι πολυεθνικές εταιρείες είναι σε θέση να παρακάμπτουν την κρατική εξουσία και ρύθμιση ή με τα λόγια τους: “Ο νόμος εδώ δεν αποτελεί εξωτερικό καταναγκασμό που ρυθμίζει το κεφάλαιο αλλά μια εσωτερική έκφραση συμφωνίας μεταξύ καπιταλιστών”. Αυτή η καπιταλιστική ουτοπία όμως, δεν είναι η απουσία της κυβέρνησης αλλά η επιστροφή της μεγάλης κυβέρνησης. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι “η στρατιωτική ισχύς πρέπει να εγγυάται τις συνθήκες για τη λειτουργία της παγκόσμιας αγοράς”. Και ότι είναι πάνω στη παραγωγική σάρκα του πλήθους που κτίζεται το παγκόσμιο πολιτικό σώμα του κεφαλαίου. Το πλήθος είναι ταυτόχρονα η παραγωγή και η κινητοποίηση του κοινού. Είναι το πλήθος ιστορικός συντελεστής; Είναι περισσότερο από αυτό. Είναι το ατέλιωτο δημοκρατικό έργο της νεοτερικότητας.

Πριν προχωρήσουν στη δημοκρατία του πλήθους, οι συγγραφείς μιλούν για την απραγματοποίητη δημοκρατία του σοσιαλισμού, για την μετάβαση από τη δημοκρατική αντιπροσώπευση στη παγκόσμια κοινή γνώμη και τελικά στα παγκόσμια αιτήματα της δημοκρατίας που περιλαμβάνουν τα παράπονα των δικαιωμάτων και της δικαιοσύνης, οικονομικά και βιοπολιτικά παράπονα όπως συνέκλιναν στο Σιάτλ το 1999. Η δημοκρατία του πλήθους είναι πέραν από τη κυριαρχία, είναι μια μορφή εξόδου, “δραπετεύοντας από τις δυνάμεις της καταπίεσης, της υποδούλωσης και της καταδίωξης ψάχνοντας την ελευθερία”. Και “χωρίς την ενεργή συμμετοχή των καταπιεσμένων, η κυριαρχία διαλύεται”. Στο ψάξιμο τους για μιαν επιστήμη αυτής της δημοκρατίας, οι Χαρτ και Νέγκρι στρέφονται στον Μάντισσον και στον Λένιν, τελειώνοντας το βιβλίο τους με το κάλεσμα της επαναπολιτικοποίησης της αγάπης.

φικρής ευρασιάτης

Advertisements
Αναρτήθηκε στις Uncategorized. Leave a Comment »